Otyłość i nadwaga to zespoły chorobowe cechujące się zwiększeniem masy ciała ponad przeciętną normę. Następuje to w wyniku nadmiernego wypełnienia istniejących komórek tłuszczowych triacyloglicerydami lub tworzenia się nowych komórek tłuszczowych lub wystąpienia obu zjawisk jednocześnie. Nadwaga i otyłość powstają\w wyniku utrzymującego się dłuższy czas dodatniego bilansu energetycznego. Główną tego przyczyną jest wysokoenergetyczne jedzenie i mała aktywność fizyczna. Niska spoczynkowa przemiana materii i niska termogeneza poposiłkowa również mogą mieć udział w dodatnim bilansie energetycznym.
Nadwagę i otyłość u osób nie mających innych czynników zagrożenia zdrowia (zaburzenie metabolizmu węglowodanów i/lub lipidów, choroba serca, nadciśnienie tętnicze i inne) leczy się przy zastosowaniu diety ubogoenergetycznej (redukcyjnej).
Taki plan żywieniowy dostarcza wszystkich niezbędnych składników odżywczych i pokarmowych w odpowiedniej ilości i proporcjach, przy jednoczesnym obniżonej w stosunku do zapotrzebowania wartości energetycznej.
Ubytek masy ciała i jego intensywność zależy od deficytu energetycznego. Uważa się, że powinien on wynosić od 500 do 1000 kcal dziennie, aby stymulować redukcję masy ciała na poziomie 0,5-1 kg tygodniowo. Kurację należy stosować do momentu uzyskania prawidłowej masy ciała.
Aby kuracja dała trwałe wyniki, należy przez kilka miesięcy po zakończeniu redukcji masy ciała zastosować dietę zawierającą od 400-500 kcal mniej niż wynosi zapotrzebowanie energetyczne. U osób dotkniętych nadwagą lub I stopniem otyłości, często stosowana jest dieta o wartości energetycznej około 1200 kcal. Ważnym aspektem stosowania diety redukcyjnej jest ilość posiłków jedzonych w ciągu dnia i rozkład energii na te posiłki. Zasadą jest, iż posiłkiem o najwyższej wartości energetycznej powinien być obiad, nieco mniej energetycznym daniem powinno być śniadanie, podczas gdy kolacja powinna być posiłkiem o najniższej wartości energetycznej. Jeśli wartość energetyczną diety rozłożymy na trzy posiłki (I śniadanie, obiad i kolację), śniadanie powinno mieć około 400 kcal, obiad 500 kcal, a kolacja 300 kcal. Jadłospis redukcyjny, w którym znajduje się pięć posiłków (I śniadanie, II śniadanie, obiad, podwieczorek i kolacja), powinien mieć rozkład energii kolejno: 250, 250, 400, 100 i 200 kcal.
| Dieta 1200 kcal |
| I śniadanie |
400 kcal |
250 kcal |
| II śniadanie |
X |
250 kcal |
| Obiad |
500 kcal |
400 kcal |
| Podwieczorek |
X |
100 kcal |
| Kolacja |
300 kcal |
200 kcal |
Energia, jak i poszczególne składniki odżywcze powinny być dostarczane w diecie redukcyjnej w odpowiednich ilościach i proporcjach. Przy diecie ubogoenergetycznej białko powinno dostarczać około 30% energii całodziennej racji pokarmowej, tłuszcz do 20% , a węglowodany około 50%.
| Całodzienna racja pokarmowa – 1200 kcal |
| Około 30 % |
Do 20% |
Około 50% |
Przy diecie redukcyjnej 1200 kcal, nie ma produktów zakazanych. Warto jednak wybierać takie, które charakteryzują się wysoką gęstością odżywczą, tzn. przy przy swojej wartości energetycznej, dostarczają możliwie dużo składników pokarmowych, witamin i składników mineralnych.
- Pieczywo pełnoziarniste, razowe, graham
- Pumpernikiel
- Pełnoziarniste płatki śniadaniowe
- Otręby pszenne, owsiane
- Makarony pełnoziarniste
- Ryż brązowy
- Kasza jęczmienna
- Kasza gryczana
|
- Pieczywo białe pszenne
- Pieczywo cukiernicze
- Dosładzane płatki śniadaniowe
- Makarony białe
- Ryż biały
|
- Jabłka
- Gruszki
- Śliwki
- Owoce cytrusowe (pomarańcze, grejpfruty, cytryny)
- Owoce jagodowe (maliny, truskawki, poziomki)
- Owoce agrestowate (agrest, porzeczki)
- Południowe pestkowce (morele, brzoskwinie, nektarynki, mango)
- Orzechy (laskowe, włoskie, brazylijskie) – w ograniczonych ilościach
- Nasiona (dynia, słonecznik) – w ograniczonych ilościach
|
- Banan
- Winogrona
- Czereśnie
- Arbuz
- Figi
- Daktyle
- Owoce kandyzowane
- Owoce w occie
|
- Warzywa liściaste (sałata głowiasta, lodowa, cykoria, szpinak)
- Warzywa korzeniowe (marchew surowa, pietruszka, seler, burak)
- Fasolka szparagowa
- Warzywa kapustne (brokuły, brukselka, kalafior, kalarepa, kapusta biała, czerwona, włoska, pekińska)
- Warzywa psiankowate (pomidor, papryka)
- Warzywa dyniowate (ogórek, dynia, cukinia, bakłażan)
- Warzywa cebulowe (szczypiorek, cebula, czosnek, por)
- Warzywa rzepowate (rzodkiewka, rzodkiew, rzepa)
- Kiełki (wszystkie wg uznania i smaku)
- Warzywa kwaszone (ogórek, kapusta)
- Warzywa strączkowe (groch, fasola, soczewica, soja, bób) – w ograniczonych ilościach
|
- Ziemniaki
- Kukurydza
- Groszek zielony
|
- Mleko i produkty mleczne chude (mleko do 2% tłuszczu, zsiadłe mleko, kefir, jogurt, maślanka)
- Sery twarogowe chude
- Serki ziarniste
- Ser feta – w ograniczonych ilościach
- Ser mozzarella - w ograniczonych ilościach
- Ser camembert - w ograniczonych ilościach
- Ser żółty - w ograniczonych ilościach
|
- Mleko pełne, skondensowane
- Śmietana kremowa
- Serki homogenizowane
- Sery kremowe
|
- Cielęcina
- Wołowina (głównie polędwica, pieczeń, rostbef, w mniejszych ilościach rozbratel, szponder)
- Wieprzowina (schab, szynka)
- Drób (pierś kurczaka, pierś indyka, udko bez skóry, w mniejszych ilościach skrzydełka)
- Ryby świeże
- Wędliny (polędwica, szynka, wędliny drobiowe)
- Jaja
|
- Wieprzowina (boczek, golonka, żeberka, karkówka)
- Drób (kaczka, gęś, drób ze skórą)
- Wędliny (kabanosy, kiełbasy, tłuste parówki, pasztety, salceson, konserwy mięsne)
- Ryby w oleju
|
- Do użytku na zimno (olej z pestek winogron, oliwa z oliwek,sojowy)
- Do smażenia (olej rzepakowy)
- Do smarowania (masło śmietankowe)
|
- Smalec
- Słonina
- Majonez
- Miksy margaryny i masła
|
- Gorzka czekolada
- Czekolada z orzechami
- Ciasto drożdżowe
- Ciasto z owocami
- Ciastka owsiane
- Budyń na chudym mleku
|
- Biała czekolada
- Ciasta francuskie i kruche
- Torty
- Ciasta z kremem, lukrem, czekoladą
|
- Wody mineralne
- Soki ze świeżych owoców
- Soki warzywne
- Herbaty ziołowe, owocowe
- Kawa bez dodatków (o ile nie ma przeciwwskazań)
|
- Słodzone soki owocowe
- Słodzone napoje gazowane
- Alkohol
|